Сургалт, Судалгаа, Зөвлөгөө, Мэдээлэл

Бидний сэтгэл зүйд нас нөлөөлдөг үү? Нас бидний сэтгэл зүйд нөлөөлдөг үү? гэсэн асуулттай цаг хугацаа улиран одох тусам хүмүүс илүү их тулгардаг. Сэтгэл судлаачдын үзэж байгаагаар нас хүний сэтгэл зүйд нөлөө үзүүлдэг. Хүний насыг хэд хэдэн үечлэлүүдэд ангилахын зэрэгцээ нэг насны үечлэлээс нөгөөд шилжихэд сэтгэл зүй, физиологийн хувьд тухайн хүнд тодорхой өөрчлөлтүүд гардаг. Бидний мэдэхээр 40 гарсан эр, 4 дарсан ат гэдэг. Монголчууд 40 гарч амьдрал эхэллээ, тэгширлээ гэж бэлэгдэн ярьдаг. Дунд насыг “шилжилтийн үе” хэмээн нэрийддэг. Дунд нас эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүст нөлөөлөх нөлөөллийн хувьд ижил байдаг ч эмэгтэйчүүд үүнийг илүү мэдрэгээр тусгаж авдаг. Энэ насны эмэгтэйчүүдэд бие махбодийн онцлогийг дагалдан сэтгэл санаанд мэдэгдэхүйц өөрчлөлтүүд гардаг. Ялангуяа,

- гэнэт сэтгэлээр унах,

- сэтгэлийн хөдөлгөөн ихтэй болох,

- өнгөрсөн амьдралдаа харамсах,

- ирээдүйдээ итгэл багатай болж хувирах,

- хэт хөөрөх, баярлах, гуних,

- эмэгтэй хүний сайн чанаруудаа гээсэн мэт сэтгэгдэл төрөх,

- хүүхэд төрүүлэхгүй болсон хэмээн уйтгарлах,

- ганцаардах, бусадтай харилцаж чадахаа больсон мэт санагдах өөрөөр хэлбэл: нийгмээс тусгаарлагдсан мэт өөрийгөө төсөөлөх зэрэг түр зуурын шинж илэрдэг. Мөн энэ үед гэр бүлийн асуудлыг голлон шийдэх, үр хүүхдээ нийгмийн амьдралд бэлтгэх, нөхрийнхөө ажил албан тушаал дэвших, амжилт гаргахад нь туслах үүрэгтэй хэмээн боддог. Өндөр настай болсон аав, ээждээ санаа тавьж, асрахын зэрэгцээ насанд хүрч, нийгмийн амьдралд идэвхтэй байр суурь эзэлж байгаа өөрийн хүүхдүүдээ анхаарал халамжаа нэгэн зэрэг үзүүлэх, зөв чиглүүлэх гээд тэдэнд маш их үүрэг хариуцлага оногддог. Үүндээ тэд зарим талаар сэтгэл дундуур байх нь элбэг тохиолддог. Гэр бүлийн амьдралын нэгэн хэвийн эсвэл тогтворгүй байдалтай байх явдал ажиглагддаг. Гэхдээ бүх эмэгтэйчүүдэд ийм зүйл тохиолдоггүй гэдгийг хэлэх нь зүйтэй. Ийм байдалтай нь холбоотойгоор “шувууны хоосон үүр” хэмээх хам шинжийн эмгэг илэрдэг. Энэ нь үр хүүхдүүд нь өсөж том болоод өрх тусгаарлахад гэр орон нь хоосон оргих мэт сэтгэгдэл төрдөг төдийгүй зарим нь сэтгэл санаагаар унаж гутралд ордог байна. Энэ байдалд хүрэхэд дараах шалтгаанууд нөлөөлж болно.

- Амьдралын орчин, хэв маяг, хот болон хөдөө амьдардаг эсэх,

- Нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага,

- Гэр бүлийн байдал /амьдрал/,

- Нийгмийн орчин буюу ажил, мэргэжил, ажлын байрны стресс,

- Сэтгэл зүйн байдал, дарамт, түгшүүр,

- Бие бялдарын онцлог,

- сэтгэлийн хөдөлгөөний илэрхийлэл,

- Гэр бүл, ажил, ойр дотныхон, найз нөхдийн харилцаа,

- Цэвэршилт,

- Өөрийн үнэлэлтийн бодит байдлууд их хэмжээгээр нөлөөлдөг.

Хот болон орон нутгийн соёлын ялгаа улам бүр ихсэж байгаа энэ үед нийгмийн хөгжлөө дагаад хөдөөгөөс хотыг зорих гэр бүл, хүмүүсийн тоо ихсэж байна. Ялангуяа хөдөөгөөс хотод шилжин суурьшиж байгаа энэ насны эмэгтэйчүүд амьдралын орчин нь өөрчлөгдөж, түүнд дасан зохицоход нэлээд бэрхшээлтэй учирдаг. Энэ үйл явц нь хувь хүний сэтгэл зүйд болон нийгмийн сэтгэл зүйд олон арван өөрчлөлтүүдийг авчирдаг. Энэ байдал хувь хүн болгонд хувийн сэтгэл зүйн онцлогоос хамаараад янз бүрээр нөлөөлдөг. Энэхүү амьдралын орчин, хэв, маягаас хамаараад сэтгэл зүйд эерэг, сөрөг хэрхэн нөлөөлөх нь эмэгтэйчүүдийн өөрсдийн сэтгэл санааны байдлаа өөдрөг байлгаж, өмнөө зорилготой, үзэл бодол болон өөрийн санаа сэтгэлээ барихаас гадна өөрийн сэтгэлийн мэдрэмж, сэтгэл догдлолоо тогтвортой түвшинд байлгахаас их зүйл хамаарна.

Нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага Нийгэмд эзлэх байр суурь нь өөрийнх нь хувьд бахархал хүндлэл болсон байхад зарим эмэгтэйчүүдийн хувьд өөр байдаг. Алдсан цаг хугацаа, боломжоо нөхөх гэж маш их эрч хүч, шаргуу байдал гаргах тохиолдол ч энэ насныханд нэлээдгүй тохиолддог. Мөн практикаас харахад нийгэмд эзлэх байр суурь, хариуцлага нь өндөрсөж, санхүүгийн асуудлаа бие даан шийдэх хэмжээнд очсон байдаг ч сэтгэл санааны хувьд бусдаас илүүтэйгээр хайр халамжийг хүсч сэтгэлийн дэмжлэг, ойлголцол гэх мэт сэтгэл зүйн маш олон хэрэгцээнүүд энэ насанд нууцлагдмал байх нь элбэг байдаг. Ялангуяа эсрэг хүйстнээсээ илүү их хайр халамжийг хүсч байдаг. Энэ нөхцөл байдал нь нийгэмд эзлэх байр суурь тогтвортой байх боломжийг харуулж байна.

Гэр бүлийн байдал /амьдрал/ Энэ насны эмэгтэйүүдийн хувьд гэр бүлийн амьдрал хамгийн үнэ цэнэтэй зүйл байдаг. Ялангуяа үр хүүхэд, эр нөхөртэйгээ хамтран босгосон амьдрал маш их үнэ цэнэтэй байдгаас эр нөхрийн хайр халамж дунд насны эмэгтэйчүүдэд юу юунаас илүү чухал байдаг.